De strijd van David tegen Goliath.

De kleine privé-aandeelhouders van de Nationale Bank van België tegen de Belgische Staat.

Gewone burgers met zeer beperkte middelen tegen het establishment dat de regels maakt en ze zelf niet naleeft.

2. Nationale Bank: de essentie

De beursgenoteerde NV Nationale Bank van België is een vennootschap die voor 100% werd opgericht met privé kapitaal. Dit was een politieke beslissing van de Regering die het meer interessant vond de Belgische centrale bank te laten financieren met het geld van de privé sector dan met de begroting. Men zette een risicovolle onderneming op met privé kapitaal zonder dat er fondsen van de Staat bedreigd werden. Toch ontving de Staat een ruime vergoeding voor het emissierecht. Het ideale scenario voor de overheid: geen risico lopen en toch delen in de winst. Zelfs in 1948, toen de Staat na 98 jaar aandeelhouder werd, heeft de wetgever het belang beklemtoond van het behoud van privé-aandeelhouders in de NBB, dit terwijl de meeste centrale banken in Europa genationaliseerd werden.

Toen de Staat aandeelhouder werd, besliste de wetgever om een aantal beschermingen te voorzien voor de privé-aandeelhouders, vooral op het vlak van de algemene vergadering via een systeem van dubbele meerderheid. De wetgever wou bewust vermijden dat de Staat beslissingen kom opleggen zonder de steun van de meerderheid van de aandeelhouders. De bedoeling was duidelijk om een evenwicht te creëren tussen de Staat en de privé-aandeelhouders. Dit evenwicht werd in 1993 eenzijdig verbroken zonder dat de privé-aandeelhouders zich hierover konden uitspreken en zonder enige compensatie.

De Nationale Bank van België heeft haar reserves opgebouwd met eigen middelen, niet met fondsen afkomstig van de Staat. Omgekeerd zelfs, de Nationale Bank gebruikt een groot deel van haar middelen ter uitvoering van taken van algemeen belang die haar toevertrouwd worden door de Staat en dit zonder enige vergoeding voor de NV Nationale Bank van België (gratis diensten).

De Nationale Bank van België heeft jarenlang een ultra conservatief dividendbeleid gevoerd. Sinds de jaren zeventig van vorige eeuw is het dividend ver achtergebleven op het gebied van koopkracht en in vergelijking met de winstcijfers van de NBB. Het is onfatsoenlijk dat dit voorzichtige dividendbeleid nu misbruikt wordt door de NBB om de aandeelhouders hun deel in de reserves van de vennootschap te ontzeggen. De fabel van de geïndexeerde obligatie: volgens de NBB hebben de privé-aandeelhouders slechts recht op een jaarlijks vast en geïndexeerd dividend en op niets meer. Dit slaat uiteraard nergens op. Daarenboven, als we de evolutie van het dividend sedert 1974 bekijken, merken we dat het dividend ver achterbleef op de inflatie. Tot 1974 genoten de aandeelhouders van een regelmatig stijgend dividend dat gekoppeld was aan de resultaten.

Toen kwam echter de breuk, ironisch genoeg net op het moment dat de inflatie de pan uitsloeg. Over het jaar 1974 kregen de aandeelhouders een nettodividend van 795 frank per aandeel terwijl de nettowinst per aandeel 1.371 frank bedroeg (nettodividend = 58% van de nettowinst). Over het jaar 2004 kregen de aandeelhouders netto 2.017 frank terwijl de winst meer dan 17.000 frank per aandeel bedroeg (nettodividend = 12% van de nettowinst). Het nettodividend steeg tussen 1974 en 2004 dus met een factor 1,54 terwijl de inflatie veel hoger lag. De fabel van de geïndexeerde obligatie houdt dus geen steek.

Een groot deel van de nettowinst wordt trouwens ieder jaar gereserveerd terwijl men, voordat men aan die nettowinst komt, reeds verschillende andere voorzieningen aanlegt. Met andere woorden, er wordt alles aan gedaan om de nettowinst zo laag mogelijk te houden om dan uiteindelijk van de nettowinst nogmaals meer dan de helft in de statutaire reserve te pompen.

Het is ook niet normaal dat, als de NBB haar reserves niet meer nodig heeft in het kader van het ESCB, deze reserves plots uitgekeerd kunnen worden aan de Belgische Staat. De wetgever heeft juist in 1926 voorzien dat, indien de NBB haar reserves niet meer nodig zou hebben tengevolge van een verlies van het emissierecht, deze uitgekeerd zouden worden aan alle aandeelhouders en dit op gelijke wijze, welliswaar met een prioritair deel van 20% voor de Belgische Staat.

Als de NBB bepaalde bijkantoren niet meer nodig heeft dan verkoopt zij die gebouwen zonder te trachten de beste prijs te krijgen. De directie van de Bank heeft onroerende goederen verkocht aan personen die, soms op dezelfde dag, hetzelfde vastgoed doorverkochten met een substantiële meerwaarde. Deze meerwaarde had moeten toekomen aan de NBB en, onrechtstreeks, aan haar aandeelhouders.

Met onze acties willen wij een verdere uitholling van het vermogen van de NBB door de Belgische Staat verhinderen. Indien het parlement en de NBB zelf niets ondernemen tegen het gestage leegzuigen van het vermogen van de NBB door de Staat dan rest de privé-aandeelhouders geen enkele andere mogelijkheid om zelf ten strijde te trekken. De kleine aandeelhouders willen zich enkel en alleen verdedigen tegen herhaalde schendingen van hun legitieme belangen als aandeelhouders.

De minderheidsaandeelhouders willen gewoon dat de winsten en de reserves van de NBB binnen de vennootschap blijven en niet op slinkse wijze overgemaakt worden aan de Staat. Indien men de reserves toch wil uitkeren dan dient dat te gebeuren zoals het statutair werd bepaald in artikel 4 van de Statuten: “Elk aandeel geeft recht op een evenredig en gelijk deel in de eigendom van het maatschappelijk vermogen en in de verdeling van de winsten”. De minderheidsaandeelhouders dienen hun rechtmatig deel te krijgen zoals dat bij iedere beursgenoteerde vennootschap gebeurt. Alle reserves werden immers opgebouwd uit de cash-flow die de NBB genereerde.

Alle burgers hebben er belang bij dat de Staat het eigendomsrecht van privé personen respecteert en dat, wanneer de Staat overgaat tot een onteigening, een passende compensatie betaald wordt. Dit is een fundamenteel principe in alle democratische staten en dit principe is uitdrukkelijk voorzien in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Er is geen enkele denkbare reden voorhanden waarom de aandeelhouders van de NBB minder beschermd zouden moeten zijn dan andere burgers.

De regering heeft herhaaldelijk beweerd dat zij veel belang hecht aan een betere bescherming van de beleggers. Denken we maar aan de Wet Corporate Governance, Wet inzake het financieel toezicht, enz. Blijkbaar bestaat deze belangstelling niet als het gaat om de bescherming van de privé-aandeelhouders van de Nationale Bank van België. De regering huldigt hier duidelijk het principe van: “Do as I say, don’t do as I do”. Luister naar mijn woorden maat let niet op mijn daden.

Inzake het deel van de minderheidsaandeelhouders in een uitkering van de reserves, is het nuttig op te merken dat de Staat veel meer zal ontvangen dan de privé-aandeelhouders. De Staat krijgt een bevoorrecht deel van 20% + de helft van het saldo + de roerende voorheffing op het saldo. Als we dit alles in cijfers omzetten, ziet het plaatje er als volgt uit indien de Statuten worden nageleefd: 60% deel van de Staat in de winst (20% + 50% van 80% = 60%) 10% voor de Staat door de roerende voorheffing (25% op de overblijvende 40%) 30% netto voor de privé-aandeelhouders.

De NBB en de Staat gebruiken allerlei theorieën om uit te leggen dat de winsten gerealiseerd op bepaalde activa (goud en deviezen) enkel aan de Staat toekomen. Meer bepaald zegt de Bank dat zij welliswaar eigenaar is van deze activa (nadat zij hiertoe verplicht werd in het kader van een kortgeding) maar dat zij er niet de volledige beschikking over heeft noch er de volledige vruchten van draagt. De Bank zegt niet wat de juridische basis is van deze theorie, noch welke beperkingen er precies wegen op deze reserves. Het jaarverslag heeft nooit gesproken van enige beperkingen aan de economische rechten van de Bank en haar aandeelhouders op bepaalde activa. Dit betekent dat de financiële informatie die de NBB jarenlang heeft verstrekt gebrekkig, foutief en/of misleidend is.

Als de privé-aandeelhouders verduidelijkingen vragen en als zij vragen stellen op de Algemene Vergaderingen dan worden hun vragen niet beantwoord. De directie van de NBB werkt de vraagstelling op de Algemene Vergadering vlakaf tegen en weigert zelfs verschillende aandeelhouders het woord te verlenen. De Algemene Vergadering van de NBB lijkt meer op een monoloog van de directie dan op een dialoog met de aandeelhouders. De directie weigert zelfs de veelal nietszeggende antwoorden op de gestelde vragen te notuleren. Hierdoor kunnen zij altijd ontkennen dat zij ooit iets verklaard hebben. Dit geeft hen ook de mogelijkheid om hun standpunten te wijzigen, wat in het verleden reeds gebeurd is, zonder het risico te lopen dat men gemakkelijk op hun tegenstrijdigheden kan wijzen.

Er is een voortdurend gebrek aan transparantie over de interpretatie die de Bank geeft aan bepaalde wettelijk regels (zoals de 3% regel) en over het vermogen van de NBB. Pas nadat de minderheidsaandeelhouders zich ten einde raad tot de bevoegde Rechtbank richtten, verschafte de Bank schoorvoetend een beetje extra informatie. Denken we maar aan de strafklacht over de inschrijving op de lijst van publieke vennootschappen en het kortgeding om de Bank te verplichten te antwoorden op bepaalde vragen.

Bepaalde privé-aandeelhouders kregen, via een gerechtelijke procedure, inzage in een “geheime” overeenkomst tussen de NBB en de Staat. Die zogenaamde geheime overeenkomst heeft betrekking op de gerealiseerde meerwaarden op deviezen en meer in het bijzonder op het aanleggen van een provisie voor toekomstige wisselkoersverliezen. In die geheime overeenkomst staat trouwens geen enkele vertrouwelijke informatie en zeker niets dat het label “geheim” verdient. Dit zal binnenkort duidelijk worden. De Bank weigert deze overeenkomst bekend te maken en schendt zodoende het beginsel van de gelijke behandeling der aandeelhouders. Maar er is meer, de aandeelhouders die van deze overeenkomst kennis konden nemen, worden bedreigd door de NBB indien zij de inhoud van dit nietszeggende document zouden onthullen.

De Nationale Bank van België en de Belgische Staat geven tegenstrijdige verklaringen over de rechten van de Bank op haar reserves. In februari 2004 verklaarde de Heer Luc Coene in Trends dat de Belgische Staat eigenaar is van de externe reserves van de Bank terwijl de NBB zelf verklaart dat zij de juridische eigenaar is. Ook de verklaringen van de Heer Coene in een interview met De Tijd in augustus 2002 over het al dan niet nationaliseren van de NBB zorgde voor hevige koersbewegingen. Denken we verder aan de herhaalde verklaringen van de Minister van Financiën en andere personaliteiten zoals de Heer Noël Devisch over het feit dat de minderheidsaandeelhouders van de Nationale Bank van België slechts speculanten zijn die enkel de goudpotten van de NBB willen leegroven. De kleine aandeelhouders werden bewust en doelgericht als slechte burgers afgeschilderd om zo de publieke opinie negatief te beïnvloeden en ei zo na was men in dit opzet geslaagd.

Het is mogelijk dat de overheid en de directie van de Nationale Bank zich vergist hebben omdat men “dacht” dat al activa van de Staat waren. Iedereen kan zich vergissen doch volharden in de boosheid terwijl men met de neus op de feiten wordt gedrukt, getuigt duidelijk van slechte wil.

In het Belgisch staatsblad van 15 november 1996 lezen we dan plotseling dat de meerwaarden op de goudverkopen, die op een onbeschikbare reserverekening stonden, aan de Staat werden doorgestort.

De onrechtvaardige wet die aan de wieg van deze onbeschikbare reserve stond, zegt nochtans uitdrukkelijk dat er slechts tot uitkering kon worden overgegaan op het moment dat de NBB in vereffening zou gaan. Is de NBB voor onze politici sedert 1996 in vereffening?

In 2001 gaat men nog een stap verder en begint men zelfs niet gerealiseerde meerwaarden aan de Staat door te storten. De Bank stort 177 miljoen euro cash aan de Staat, zijnde de meerwaarde op het goud dat overgedragen werd aan de ECB. Hoewel de NBB voor haar inbreng van de ECB een vordering ontvangen heeft, stort men toch 177 miljoen euro, die men nooit ontvangen heeft, in de Schatkist.

Ook de overdracht van de pensioenreserves in 1992 en de transfert van 235 miljoen euro twee jaar geleden kaderen in het geheel van het overhevelen van fondsen van de beursgenoteerde NV Nationale Bank van België naar de bodemloze Belgische Schatkist.

Korte historiek:

De Nationale Bank van België wordt op 5 mei 1850 opgericht als een privé onderneming;

1850 opgericht voor een termijn van 25 jaar; uitgifte van 25.000 aandelen met een nominale waarde van 1.000 frank = kapitaal 25 miljoen frank toezicht van een regeringscommisaris; de Staat krijgt een deel van de winst in ruil voor het monopolie op het emissierecht;

1873 kapitaalverhoging tot 50.000 aandelen = kapitaal 50 miljoen frank nieuwe termijn van 30 jaar; winstverdeling op rentedragende activa geregeld (5% regel);

1900 nieuwe termijn van 30 jaar; de 5% regel wordt de 3,5% regel.

1926 aandelensplit in drie, de 50.000 aandelen worden er 150.000; kapitaalverhoging tot 200 miljoen frank; incorporatie van de reserves ter waarde van 50 miljoen frank; herwaardering van de vaste activa ter waarde van 50 miljoen frank; openbare uitgifte van 50.000 nieuwe aandelen aan 1.500 frank; invoering van het principe dat het reservefonds wordt uitgekeerd bij het verstrijken van het emissierecht;

1948 de Staat legt beslag op de oorlogswinsten van de Bank (264 miljoen frank); hiervan gebruikt de Staat 200 miljoen frank om in te tekenen op 200.000 aandelen aan 1.000 frank; vanaf nu zijn er 400.000 aandelen met een nominale waarde van 1.000 frank; als garantie voor de privé-aandeelhouders wordt het systeem van de dubbele meerderheid ingevoerd; opmerking: de Staat brengt dus geen vers kapitaal in, men gebruikt een deel van de in beslag genomen winst; opmerking: de gemiddelde beurskoers in het jaar voor deze kapitaal verhoging bedroeg 2.200 frank; opmerking: de kapitaalverhoging in 1926 gebeurde tegen 1.500 frank per aandeel;

1948 de schuld van de Staat aan de NBB wordt geconsolideerd op 35 miljard frank; hierop betaalt de Staat jaarlijks 0,1% rente; uiteindelijk zal de Belgische Staat 1 miljard frank terugbetalen; het resterende saldo van 34 miljard frank zullen we in 1991 terug tegenkomen;

1959 nieuwe termijn tot 31/12/1988 de 3,5% regel wordt de 3% regel;

1988 verlenging voor onbepaalde duur; gerealiseerde meerwaarden op de goudverkopen worden op een onbeschikbare reserverekening gestort; bij vereffening komt deze reserverekening toe aan de Staat;

1991 de schuld van de Staat aan de Bank (34 miljard frank) wordt omgezet in vrij verhandelbaar papier; de Bank betaalt hiervoor aan de Staat jaarlijks 3% - 0,1% = 2,9% op 34 miljard frank; de Bank betaalt dus 986 miljoen frank aan de Staat op geld dat de Staat haar schuldig is (jaarverslag 1992 p 216);

1993 de dubbele meerderheid vereist bij statutenwijzigingen wordt afgeschaft; de aandeelhouders krijgen niet de gelegenheid hierover te stemmen; de aandeelhouders hebben dus niet de mogelijkheid om hun meerderheid in aantal te gebruiken; de privé aandeelhouders krijgen dus niet de gelegenheid om deze schandelijke ontwikkeling te blokkeren; de desbetreffende wet van 22 maart 1993 voorziet in geen enkele schadevergoeding voor de aandeelhouders;

1996 de “onbeschikbare reserves” worden overgedragen aan de Staat;

2002 de minderheidsaandeelhouders komen in opstand; de Nationale Bank en de Staat weigeren zelfs om over de situatie te praten; de Nationale Bank en de Staat trachten de kleine aandeelhouders af te schilderen als slechte burgers en speculanten.

3. Evolutie goudvoorraad

4. De geschiedenis

5. De hold-up !